Aliağa'da Travma Sonrası Stres (TSSB) Terapisi

Geçmişin bugününüzü gölgelemesine izin vermeyin, iyileşmek mümkün.

Olay bitti ama zihniniz bitmediğini düşünüyor. Beklemediğiniz bir anda görüntüler geri geliyor; bir ses, bir koku, bir yer yeterli oluyor. Geceleri uyku bölünüyor. Gündüzleri sürekli tetikte, ani seslerde irkiliyorsunuz.

Belki olayı hiç konuşmuyorsunuz — anlatmak yeniden yaşamak gibi. Belki o günden beri bazı yerlerden, kişilerden ya da durumlardan uzak duruyorsunuz ve kaçındığınız alan yavaşça büyüyor. Belki kendinizi suçluyorsunuz: "daha farklı davransaydım."

Bu tepkiler bir zayıflık göstergesi değildir. Beynin, baş edilemeyecek yoğunluktaki bir deneyimi normal anı ağına yerleştiremediğinde verdiği bir yanıttır. Ve travma çalışması, psikoterapinin en iyi çalışılmış ve en yüksek başarı gösteren alanlarından biridir.

Travma Yaşayan Herkes TSSB Geliştirmez

Bu, en sık yanlış bilinen konulardan biri ve gereksiz kaygıya yol açıyor.

Bunun pratik anlamı şu: ilk haftalarda yaşanan yoğun tepkiler çoğu zaman anormal değil, beklenen tepkilerdir ve önemli bir bölümü kendiliğinden yatışır. Ancak toparlanma büyük ölçüde ilk üç aya sıkışmıştır; bu süreden sonra kendiliğinden düzelme beklentisi gerçekçiliğini yitirir. Belirtiler üçüncü ayın sonunda hâlâ sürüyorsa profesyonel destek almanın anlamı belirgin biçimde artar.

TSSB'nin Belirtileri

Belirtiler dört grupta toplanır ve tanısal olarak en az bir ay sürmüş olması beklenir.

Yeniden yaşantılama

• İstemsiz ve rahatsız edici anıların zihne gelmesi
• Kâbuslar ve tekrarlayan rüyalar
• Geri dönüşler (flashback): olayın yeniden yaşanıyormuş gibi hissedilmesi
• Olayı hatırlatan uyaranlar karşısında yoğun sıkıntı ve bedensel tepki

Kaçınma

• Olayla ilgili düşünce, duygu ve konuşmalardan kaçınma
• Hatırlatan yer, kişi, etkinlik ve durumlardan uzak durma
• Yaşam alanının giderek daralması

Bilişte ve duygudurumda olumsuz değişiklikler

• Olayın bazı bölümlerinin hatırlanamaması
• Kendine, başkalarına ya da dünyaya dair kalıcı olumsuz inançlar ("kimseye güvenilmez", "hiçbir yer güvenli değil", "suçlu benim")
• Süregiden suçluluk, utanç, öfke ya da korku
• İlgi kaybı, çevreden kopma, duygusal uyuşukluk

Aşırı uyarılmışlık

• Sürekli tetikte olma, kolayca irkilme
• Uyku sorunları ve odaklanma güçlüğü
• Öfke patlamaları, sinirlilik, riskli davranışlar

Bir not: Tanı koymak hekimlik yetkisi gerektirir; psikoterapi sürecinde tanı koymam. Birlikte yaptığımız şey, yaşadığınız tabloyu anlamak ve üzerinde çalışılabilir hâle getirmektir.

Tek Seferlik Travma ve Uzun Süreli Örselenme Aynı Şey Değildir

Bir trafik kazası ya da tek bir afet deneyimiyle, çocukluk boyunca süren ihmal, şiddet ya da istismar farklı tablolara yol açar. İkincisinde belirtilere çoğu zaman şunlar eşlik eder:

• Duyguları düzenlemekte süregiden güçlük
• Kalıcı bir değersizlik ve utanç duygusu
• İlişki kurmakta ve sürdürmekte zorlanma, güven sorunları

Bu tabloda çalışma daha uzun sürer ve hazırlık aşaması belirgin biçimde ağırlık kazanır. Anıların işlenmesine geçmeden önce duygu düzenleme kapasitesinin kurulması gerekir; bu sırayı atlamak süreci zorlaştırır.

Travma Tedavisi Ne Kadar İşe Yarıyor?

Bu tabloya bir denge notu düşmek gerekir. 2017 sonrası yayımlanan plasebo kontrollü çalışmaları derleyen bir meta-analiz, bilişsel davranışçı terapinin plaseboya kıyasla etkisini daha önceki derlemelere göre belirgin biçimde küçük bulmuş (Hedges' g = 0,24) ve yalnızca TSSB çalışmaları incelendiğinde bu değerin daha da düştüğünü (g = 0,14) bildirmiştir. EMDR meta-analizinin kendi uyarısı da benzerdir: incelenen çalışmaların çoğu küçük örneklemli ve biri dışında tümü orta ya da yüksek yanlılık riski taşımaktadır.

Yani travma tedavisinde izlenecek yol nettir ve uluslararası kılavuzlar hangi yöntemlerin önerildiğini açıkça belirtir. Süreç herkeste aynı hızda ilerlemez; bu nedenle ilerlemeyi birlikte ölçer ve yaklaşımı sizin tablonuza göre uyarlarım.

Terapide Neler Üzerine Çalışıyoruz?

NICE kılavuzu, travma odaklı müdahalelerin içermesi gereken bileşenleri açıkça tanımlar; süreci bu çerçeveye göre yürütüyorum.

• Psikoeğitim: Travmaya verilen tepkilerin nasıl çalıştığını anlamak. Belirtilerin bir bozulma değil, aşırı yüklenmiş bir alarm sisteminin sonucu olduğunu görmek çoğu danışan için ilk rahatlamayı sağlar.
• Uyarılmışlık ve geri dönüşlerle başa çıkma: Şimdiki zamana geri dönmeyi sağlayan somut teknikler; kâbus ve uyku sorunlarıyla çalışma.
• Güvenlik planlaması: Özellikle tehdidin tamamen ortadan kalkmadığı durumlarda önceliklidir.
• Anının işlenmesi: Travma anısının, güvenli bir çerçevede yeniden işlenmesi. EMDR'de bu, olayın ayrıntılı biçimde anlatılmasını gerektirmez.
• Duyguların ele alınması: Utanç, suçluluk, kayıp ve öfke gibi travmayla ilişkili duygular üzerinde çalışılır. Suçluluk ve utanç, kaçınmayı en çok besleyen duygulardır.
• Anlamların yeniden yapılandırılması: Olayın kendinize, başkalarına ve dünyaya dair inançlarınızda bıraktığı izlerin ele alınması.
• Destek seansları: Kılavuz, özellikle yıl dönümü gibi anlamlı tarihler için destek seanslarının planlanmasını önerir. Bunu sürecin kapanışında birlikte planlarız.
• Sistemik bakış: Travma yalnızca kişiyi değil, çevresindeki ilişkileri de etkiler. Gerektiğinde eş ya da aile görüşmelerini sürece dâhil ederiz.

Süreç Nasıl İşliyor?

• İlk seans: Değerlendirme görüşmesidir. Ne yaşandığını ayrıntılı anlatmanız gerekmez; hangi belirtilerin sürdüğünü, günlük yaşamı nasıl etkilediğini ve şu anda güvende olup olmadığınızı konuşuruz.
• Seans süresi ve sıklığı: Seanslar 60 dakika sürer ve genellikle haftada bir kez yapılır.
• Toplam süre: Tek bir olayla ilişkili tablolarda kılavuzların işaret ettiği aralık 8–12 seanstır. Çoklu ve erken dönem travmalarda süre belirgin biçimde uzar.
• Sıra: Önce istikrar ve duygu düzenleme, sonra işleme, en sonda yeniden bağlanma ve nüks önleme. Bu sırayı atlamam.
• Gizlilik: Paylaştığınız her şey, yasal zorunluluklar dışında gizli tutulur.

Ne Zaman Destek Almalısınız?

• Belirtiler bir aydan uzun süredir devam ediyorsa
• Üçüncü ayın sonunda belirgin bir düzelme görülmediyse
• Kaçındığınız yer, kişi ve durumların listesi uzuyorsa
• Uyku, iş ya da ilişkileriniz belirgin biçimde etkilendiyse
• Baş etmek için alkol ya da madde kullanımına yöneldiyseniz
• Olay üzerinden yıllar geçmiş olsa bile belirtiler sürüyorsa — geç başvuru, tedavinin etkisiz olacağı anlamına gelmez

Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa ya da güvenliğinizden endişe ediyorsanız, randevu beklemeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın veya en yakın acil servise başvurun. Süregiden bir şiddet ortamı söz konusuysa 155 Polis İmdat ve Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'nın ALO 183 Sosyal Destek Hattı'na başvurabilirsiniz.

Yakınları İçin

• Anlatması için zorlamayın; anlatmaya hazır olduğunda dinlemeye hazır olduğunuzu bilmesi yeterlidir.
• "Artık unut", "şükret", "başkalarının başına daha kötüsü geldi" gibi ifadeler iyileştirmez; utancı büyütür.
• Kaçınmaya eşlik etmek kısa vadede rahatlatır ama tabloyu sürdürür. Kaçınılan bir durumda yanında olmak ile onun yerine yapmak farklı şeylerdir.
• Kendi sınırınıza da dikkat edin. Yakınına destek olan kişilerde tükenme sık görülür.

Sıkça Sorulan Sorular

Travma yaşayan herkes TSSB geliştirir mi?

Hayır. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre insanların yaklaşık %70'i yaşamı boyunca örseleyici olabilecek bir olay yaşar, ancak yalnızca %5,6'sı TSSB geliştirir. Çoğu kişi sıkıntı yaşar ve zamanla doğal olarak toparlanır. Uzunlamasına çalışmalar, travma sonrası ortalama TSSB yaygınlığının birinci ayda %28,8 iken on ikinci ayda %17,0'ye düştüğünü göstermektedir.

Olaydan sonra ne kadar beklemeliyim?

Doğal toparlanmanın büyük bölümü ilk üç aya sıkışmıştır; bu süreden sonra kendiliğinden düzelme beklentisi gerçekçiliğini yitirir. TSSB tanısı alanların yaklaşık üçte biri üç ayın ardından düzelirken, yaklaşık %39'u kronik bir seyir izlemektedir. Belirtiler üçüncü ayın sonunda hâlâ sürüyorsa destek almanın anlamı belirgin biçimde artar. Güvenliğiniz risk altındaysa ya da belirtiler günlük yaşamı ciddi biçimde bozuyorsa daha erken başvurmak gerekir.

Travma terapisinde eski olayı yeniden anlatmak zorunda mıyım?

Hayır. Anlatmakta zorlandığınız ayrıntıları paylaşmak zorunda değilsiniz. Dünya Sağlık Örgütü kılavuzu, EMDR'nin travma odaklı bilişsel davranışçı terapiden farkını olayın ayrıntılı betimlenmesini, inançların doğrudan sınanmasını, uzun süreli maruz bırakmayı ve seans arası ödevleri içermemesi olarak tanımlar. Süreçte kontrol her zaman sizdedir ve hızınızı siz belirlersiniz.

EMDR travma için gerçekten etkili mi?

Evet, kanıtın en güçlü olduğu alan travmadır. Uluslararası kılavuzlar EMDR'yi bu alanda önerilen psikoterapiler arasında sayar ve güncel meta-analizler travma odaklı bilişsel davranışçı terapiyle arasında anlamlı fark bulmaz. Yöntemin ayrıntıları ve tartışmalı yanları için EMDR sayfasına bakabilirsiniz.

TSSB terapisi kaç seans sürer?

Kılavuzlar tek bir olayla ilişkili tablolarda tipik olarak 8–12 seansa işaret eder ve çoklu travma gibi durumlarda daha fazla seans gerekebileceğini ayrıca belirtir. Çocukluk çağına uzanan tekrarlayan örselenmelerde süre belirgin biçimde uzar; hazırlık aşaması tek başına birkaç seans alabilir.

Yıllar önce yaşadığım bir olay için terapi işe yarar mı?

Evet. Kılavuzların önerdiği travma odaklı yöntemler, olayın üzerinden uzun zaman geçmiş tablolar için de geçerlidir; nitekim NICE, EMDR'yi travmadan üç aydan uzun süre sonra başvuran yetişkinler için değerlendirilecek bir seçenek olarak tanımlar. Geç başvurmuş olmanız tedavinin etkisiz olacağı anlamına gelmez.

İlaç kullanmam gerekir mi?

Bu kararı yalnızca psikiyatri hekimi verebilir; ilaç önerme yetkim yoktur. Kılavuzların yaklaşımı, psikolojik müdahalelerin ilaç tedavisinden önce sunulması yönündedir. Uyku sorunları, eşlik eden depresyon ya da belirtilerin şiddeti nedeniyle tıbbi değerlendirme gerektiğini düşündüğümde açıkça yönlendirir, hekimle eş güdümlü çalışırım.

Travma terapisi online yapılabilir mi?

Belirli koşullarda evet. Duygu düzenleme kapasitesinin yeterli olduğu, dissosiyatif belirtilerin bulunmadığı ve seans boyunca güvenli, mahrem bir ortamda kalabildiğiniz durumlarda online çalışılabilir. Ağır ve erken dönem travma tablolarında ya da süregiden bir güvenlik riski varsa yüz yüze çalışmayı tercih ederim.

Seans ücreti ne kadar?

Seans ücreti; görüşmenin bireysel mi çift ya da aile görüşmesi mi olduğuna ve uygulanacak yönteme göre değişir. Bu nedenle tek bir rakam vermek yerine, ücretsiz ön görüşmede size uygun çerçeveyi belirleyip net ücret bilgisini paylaşıyorum. Ön görüşme için WhatsApp'tan yazabilir ya da arayabilirsiniz.

Bu Konuda Yazılar

Depresyon, yas ve travma başlığı altında yazdığım, bu sayfadaki konuları ayrıntılandıran yazılar:

• Depresyon belirtileri
• Yas ne kadar sürer?
• Çocukluk çağı travmaları
• Depresyon, yas ve travma yazılarının tamamı

Kaynaklar

1. Dünya Sağlık Örgütü. Post-traumatic stress disorder (bilgi notu). who.int
2. World Health Organization (2013). Guidelines for the management of conditions specifically related to stress. Cenevre: WHO.
3. National Institute for Health and Care Excellence. Post-traumatic stress disorder (NG116, 2018). nice.org.uk
4. Santiago, P. N. ve ark. (2013). A systematic review of PTSD prevalence and trajectories in DSM-5 defined trauma exposed populations: Intentional and non-intentional traumatic events. PLOS ONE, 8(4), e59236.
5. Simpson, E. ve ark. (2025). Clinical and cost-effectiveness of eye movement desensitization and reprocessing for treatment and prevention of post-traumatic stress disorder in adults: A systematic review and meta-analysis. British Journal of Psychology, 116, 1128–1149.
6. Bhattacharya, S., Goicoechea, C., Heshmati, S., Carpenter, J. K., & Hofmann, S. G. (2023). Efficacy of cognitive behavioral therapy for anxiety-related disorders: A meta-analysis of recent literature. Current Psychiatry Reports, 25, 19–30.

Son güncelleme: 31 Temmuz 2026